Informacje ogólne

Rejestracja Towarzystwa Mniejszości Niemieckiej 

Pod koniec lat 80-tych XX wieku dokonała się pokojowa zmiana ustroju w krajach tzw. Bloku socjalistycznego w Europie. Konsekwencją tego była m.in. demokratyzacja stosunków społecznych oraz narodziny samorządności w Polsce. Niezwykle istotne znaczenie dla kształtowania się społeczeństwa obywatelskiego miało ujawnienie się mniejszości narodowych. W tym okresie nie istniała żadna jednolita grupa, która by skupiała wszystkich Niemców żyjących w regionie opolskim. Były to raczej pojedyncze kręgi i zaangażowane osoby, np. w Gogolinie skupione wokół Johanna Krolla. W 1988 r. z jego inicjatywy rozpoczęto akcję zbierania deklaracji mieszkańców regionu, określających się jako Niemcy. Akcja okazała się ogromnym sukcesem. Ostatecznie zebrano 250 000 podpisów. Jednak droga do rejestracji Towarzystwa Mniejszości Niemieckiej była długa i trudna. Johann Kroll 7 listopada 1988 roku skierował do Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Opolu pismo z informacją o chęci założenia na terenie gminy Gogolin „Koła Przyjaźni Niemieckiej na Śląsku”. 16 grudnia 1988 roku Urząd Wojewódzki odmówił rejestracji. Jednak Johann Kroll się nie poddawał. 24 marca 1989 r. w jego domu przy ul. Wyzwolenia 44 w Gogolinie zebrała się 62-osobowa Grupa Inicjatywna, której celem było założenie stowarzyszenia pod nazwą „Towarzystwo Społeczno- Kulturalne Mniejszości Niemieckiej na Śląsku Opolskim”. 28 marca 1989 r. Grupa Inicjatywna zwróciła się do Urzędu Wojewódzkiego w Opolu z prośbą o udzielenie osobowości prawnej. 19 kwietnia 1989 r. sprawę przekazano do Sądu Rejonowego w Opolu. Następnie trafiła ona do Sądu Wojewódzkiego w Opolu, który postanowieniem z dnia 24 lipca 1989 roku odmówił rejestracji Towarzystwa. Z pomocą adwokata Waldemara Miedziejko z Zespołu Adwokackiego nr 2 w Opolu, Grupa Inicjatywna odwołała się do Sądu Najwyższego, który postanowieniem z dnia 31 stycznia 1990 r. uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania. Ostatecznie 16 lutego 1990 roku Sąd Wojewódzki w Opolu  zarejestrował Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Mniejszości Niemieckiej na Śląsku Opolskim z siedzibą w Gogolinie (od 1993 roku Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Niemców na Śląsku Opolskim). Do 2004 r. siedziba TSKN mieściła się w budynku Urzędu Miejskiego w Gogolinie.

                 

Mniejszość niemiecka w Gminie Gogolin

Po rejestracji Towarzystwa w 1990 r., Gogolin zaistniał na mapie politycznej Polski. Do Gogolina przybywali politycy i przedstawiciele dyplomatyczni różnych państw świata, m.in. Przewodnicząca Bundestagu RFN Rita Süssmuth, Ambasador RFN Günter Knackstedt, Konsul Generalny USA Michael Barry, czy Konsul Generalny Austrii dr Emil Brix. Gogolin odwiedził również Premier Polski Jan Krzysztof Bielecki. Ponadto przyjeżdżali tu liczni dziennikarze, nie tylko polscy i niemieccy, ale też z innych krajów m.in. z USA i Japonii.

     

W gminie Gogolin podczas Spisu Powszechnego w 2021 r. przynależność do narodowości niemieckiej zadeklarowało prawie 12% mieszkańców. Niemal 7% lokalnej społeczności posługuje się też językiem niemieckim w domu. W gminie działa 9 kół DFK oraz Zarząd Gminny TSKN, który został powołany w 1990 r.
Gmina Gogolin, po przeprowadzeniu konsultacji społecznych oraz podjęciu w dniu 22 października 2009 r. przez Radę Miejską uchwały, została wpisana do Rejestru gmin, prowadzonego przez ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych. Co za tym idzie, dziewięć z dziesięciu miejscowości otrzymało tablice z polską oraz niemiecką nazwą miejscowości. Ciekawym przypadkiem jest samo miasto Gogolin, pisownia nazwy „Gogolin” jest bowiem w języku niemieckim i polskim taka sama. Na tablicy z nazwą miejscowości w mieście Gogolin widnieje zatem tylko jeden napis.
Jedną z kluczowych kwestii dla mniejszości niemieckiej było i nadal jest pielęgnowanie języka niemieckiego oraz nauczanie dzieci i młodzieży w „języku serca”. W 1990 roku, dzięki zaangażowaniu lokalnej mniejszości niemieckiej w szkole podstawowej nr 2 w Gogolinie wprowadzono od 1 września naukę języka niemieckiego od pierwszej klasy. W latach 90-tych przybyli także do Gogolina nauczyciele z Niemiec. W marcu 1991 r. w Gogolinie postała biblioteka, wyposażona w 1800 książek, gry planszowe oraz kasety wideo w języku niemieckim. Odbywały się kursy języka niemieckiego dla dzieci i dorosłych.
W szkołach na terenie gminy Gogolin w roku szkolnym 2024/2025 języka niemieckiego jako języka mniejszości uczyło się 655 uczniów, a w przedszkolach 323 dzieci. Szkoły i przedszkola z gminy Gogolin aktywnie współpracują z mniejszością niemiecką, głównie poprzez udział dzieci w konkursach organizowanych m.in. przez TSKN.

          

Działalność kulturalna jest jednym z podstawowych zadań mniejszości niemieckiej. Wiele imprez kulturalnych organizowanych przez mniejszość niemiecką już na stałe wpisało się w kalendarz wydarzeń gminy Gogolin. Jednym z takich projektów jest Dzień Kultury Niemieckiej organizowany przez Zarząd Gminny TSKN w Gogolinie przy wsparciu Burmistrza Gogolina oraz w partnerstwie z Gminnym Ośrodkiem Kultury. Ponadto we współpracy z gogolińskim samorządem koła DFK z terenu gminy Gogolin organizują wiele cennych inicjatyw, mających na celu pielęgnowanie kultury i tradycji niemieckiej. Są to takie zadania, jak konkursy dla dzieci, święta kulturalne wsi, spotkania adwentowo-bożonarodzeniowe dla osób starszych i samotnych, wycieczki dla dzieci, młodzieży i dorosłych, a także podtrzymywanie tradycji gry w skata sportowego.